Hz. Muhammed'in ﵌ Soyağacının Belgelenmesi: Kaynaklar ve Yöntem

Bu proje nedir?

Hz. Muhammed'in ﵌ soyağacı; onun soyunu, ehl-i beytini, akrabalarını ve ashabını belgeleyen bir araştırma projesidir: İbrâhîm'e (Aleyhisselâm) kadar uzanan ataları, etrafındaki amcaları, halaları ve kuzenleri, eşleri ve nesli ile ailesinin evlilik yaptığı ve içinden geldiği kabileler; yaklaşık 41 nesil boyunca 1.200'ü aşkın kişi. Bu proje, muteber klasik sîre (siyer), ensâb (soybilim) eserleri ile sahâbe sözlüklerinden derlenmiş ve her ifadenin kaynağına dayandığı yapılandırılmış bir veri tabanı hâlinde düzenlenmiştir.

Amaç, bu şerefli soyu insanlara belgelenmiş, düzenli ve etkileşimli bir biçimde ulaştırmaktır; araştırmacının birincil kaynaklara dönmesinin yerini almak değildir. Kendi sınırlarını belirten ve düzeltmeye davet eden bir başvuru yardımcısıdır.

Kaynaklar: on iki eser

Yalnızca sahih klasik kaynaklara dayanıyoruz; hiçbir genel ansiklopedi veya doğrulanmamış internet sitesi kabul edilmez. Bu on iki kitap, alanında âlimlerin dayandığı başvuru eserleridir: İbn Hişâm'ın Sîre'si, İbn Sa'd'ın Tabakāt'ı, el-Kelbî'nin Cemheretü'n-Neseb'i, ez-Zübeyrî'nin Nesebü Kureyş'i, el-Belâzürî'nin Ensâbü'l-Eşrâf'ı, et-Taberî'nin Târîh'i, İbn Hazm'ın Cemheretü Ensâbi'l-Arab'ı, İbn Abdilberr'in el-İstîâb'ı, İbnü'l-Esîr'in Üsdü'l-Gābe'si, İbn Kesîr'in el-Bidâye ve'n-Nihâye'si, İbn İnebe'nin Umdetü't-Tâlib'i ve İbn Hacer'in el-İsâbe'si.

Her kitabın, platformun «baskılar ve kaynaklar» bölümünde bir sayfası vardır; burada müellifi, vefat yılı, atıfların dayandığı sabitlenmiş matbu baskı, soyağacındaki rolü ve içinde bağlanan pasajların sayısı listelenir.

Derleme ve atıf yöntemi

• Her kişinin, çoğaltmayı ve karışıklığı önlemek için her göründüğü yerde yeniden kullanılan, sabit bir tanımlayıcıya sahip tek bir kaydı vardır.
• Her olgu kaynağına/kaynaklarına dayandırılır: soy, evlilik, doğum, ölüm ve kabile mensubiyeti.
• Kaynakların ayrıştığı yerde birini seçip diğerini atmayız; her ikisini de kaydeder ve güven derecesini işaretleriz.
• Yayımlamadan önce çelişkiyi önleyen sıkı bir otomatik denetim vardır: iki doğrulanmış ebeveyn, soyda döngü bulunmaması, onaylanmamış kaynak olmaması, adı olmayan bir biyografi bulunmaması.
• Her isim hem Arap hem Latin harfleriyle yazılır ve şeref unvanları, kesinlik için isimden ayrı tutulur.

Güven dereceleri ve ihtilaflı soy

Her olgu, kaynakların ona karşı durumunu yansıtan bir güven derecesi taşır: doğrulanmış, muhtemel veya ihtilaflı. Üzerinde ittifak edilen soy, Adnân'da durur; ondan İbrâhîm oğlu İsmâîl'e kadar olan kısım esasında sahihtir, ancak orta halkaları ihtilaflıdır; bu nedenle «ihtilaflı» olarak işaretlenmiş şekilde kaydedilir, soyağacında kesik çizgiyle ve görünür bir rozetle gösterilir, kesin diye ileri sürülmez. Soybilimciler arasındaki bilinen ihtilaf noktaları da aynı şekilde silinmez, korunur.

Kaynakların ayrıştığı yerde hüküm vermeyiz; nakledileni kaydeder ve kaynağın çekincesini gösteririz.

«Kaynaktan»: onu farklı kılan özellik

Pek çok kişinin sayfasında ziyaretçi «kaynaktan» ibaresini bulur: sabitlenmiş baskının cildine ve sayfasına bağlanmış, kitabın metnine karşı bayt bazında doğrulanmış birebir bir alıntı. «Tarihçiler dedi ki» yerine, özgün ifadenin kendisini görürsünüz. Bu tanıkların pek çoğu, hem çocuğun hem de annenin sayfasında gösterilen, yeniden kazanılmış anne bağlantıları üzerindedir.

Kadınlar ve anneler

Bir kaynak bir kadının adını verdiğinde adını kaydeder, ardından şayet ümmü veled ise durumunu belirtiriz; «İsim (ümmü veled)» şeklinde gösterilir, asla küçültücü bir adla değil. Kaynak hiçbir ad korumamışsa, o kişi uydurulmuş bir adla değil, tavsifle kaydedilir ve adının kayıtlı olmadığı açıkça belirtilir. Gerçek kadınlar için ad uydurmuyoruz; sükût inkâr değildir, bulunmayan bir ad «zikredilmemiş» demektir, «var olmamış» değil.

Rivayet ayrımı

Kamuya açık soyağacı yalnızca üzerinde ittifak edilene gösterir. Bir ekole özgü olup diğerinde bulunmayan ayrıntılar ayrı dosyalarda tutulur ve asla ortak soyağacına karıştırılmaz. Kamuya açık soyağacında, tarafsızlık ve dürüst sunum uğruna, tek bir geleneğe ait bir ad veya soy bulamazsınız.

Düzeltmeye davet

Bu bir araştırmadır ve hata içerebilir; «muhtemel» veya «ihtilaflı» olarak işaretlenen yerler, bakılacak ilk noktadır. Herhangi bir kişinin sayfasından, düzeltmenin onaylanmış kaynaklardan biriyle desteklenmesi şartıyla, bir hatayı bildirebilirsiniz. Böyle bir eser ancak gözden geçirme ve düzeltme ile tamamlanır. Bu soyları koruyup nakleden âlimlere Allah rahmet eylesin.